مَاكِث۪ينَ ف۪يهِ اَبَداًۙ

مَاكِث۪ينَ  kelimesi  لَهُمْ ’deki muttasıl zamirden hal olup nasb alameti  ي ’dir. Cemi müzekker salim kelimeler harfle îrablanırlar. ف۪يهِ  car mecruru  مَاكِث۪ينَ ’ye mütealliktir. اَبَداً  zaman zarfı  مَاكِث۪ينَ ’ye mütealliktir. 

Hal cümlede failin, mef’ûlun veya her ikisinin durumunu bildiren lafızlardır (kelime veya cümle). Hal “nasıl” sorusunun cevabıdır. Halin durumunu açıkladığı kelimeye “zil-hal” veya “sahibu’l-hal” denir. Umumiyetle hal nekre, sahibu’l-hal marife olur. Hal mansubtur. Türkçeye “…rek, …rak, …dığı, halde, iken, olduğu halde” gibi ifadelerle tercüme edilir. Sahibu’l-hal açık isim veya zamir olduğu gibi müstetir (gizli) zamir de olabilir. Hal’i sahibu’l-hale bağlayan zamire rabıt zamiri denir. Bu zamir bariz (açık), müstetir (gizli) veya mahzuf (hazfedilmiş) olarak gelir.

Hal sahibu’l-hale ya  و (vav-ı haliye) ya zamirle veya her ikisi ile bağlanır. Hal üçe ayrılır: 

1. Müfred olan hal (Müştak veya camid), 2. Cümle olan hal (İsim veya fiil), 3. Şibh-i cümle olan hal (Harfi cerli veya zarflı isim).Ayette müfred şeklindedir.(Arapça Dilbilgisi Ayetlerle Nahiv Bilgisi) 

مَاكِث۪ينَ ; sülâsî mücerredi  مكث  olan fiilin ism-i failidir.

İsm-i fail; eylemi yapan ve gerçekleştiren demektir. Geçici olarak o sıfatı yüklenen isimdir. İsm-i fail; hem varlığa (zata) hem de onun sıfatına delalet eden kelimelerdir. (Arapça Dilbilgisi Ayetlerle Nahiv Bilgisi)

مَاكِث۪ينَ ف۪يهِ اَبَداًۙ

Ayet, istînâfiyye olarak fasılla gelmiştir. Ayette  مَاكِث۪ينَ  kelimesi, önceki ayette müminlere ait olan  لَهُمْ  daki muttasıl zamirden haldir. Hal; cümlede failin, mefulün veya her ikisinin durumunu bildiren lafızdır.

اَبَداً  zarf olarak mansubdur ve ism-i fail vezninde gelerek fiil gibi amel eden  مَاكِث۪ينَ ’ye mütealliktir.

مَاكِث۪ينَ - اَبَداًۙ  kelimeleri arasında mürâât-ı nazîr sanatı vardır.

ف۪يهِ  car-mecrurundaki  اَجْراً ’e aid zamire dahil olan  ف۪ي  harfinde istiare vardır. Bilindiği gibi  فِی  harfi zarfiye manası içerir. İçi olan bir şeye benzetilen mükafat, mazruf mesabesindedir. Mübalağa için bu harf kullanılmıştır. Ecir kazanan müminler, bir şeyin, bir kabın içinde muhafaza edilmesine benzetilmiştir. Camî, her iki durumdaki mutlak irtibattır. Bu ifadede mübalağa ve tecessüm sanatları da vardır. 

ألمكث ; belirli bir yerde kalma eyleminin süreklilik arz etmesidir. Ayette zikredilen kimselerin içerisinde bulundukları maddi manevi lezzet ve rahatlık, yine devamlılık manası içeren zarf ile kullanılarak; onların elde edecek oldukları mükâfatın, göz açıp kapayıncaya kadar dahi onları terk etmeyecek şekilde kuşatıvermiş olmasına delalet etmektedir.  اَبَداًۙ  kelimesi de, yalnızca  مَاكِث۪ينَ ’yi tekid için gelmiş olmayıp, bilakis nimetlerle ilgili olarak bahsettiğimiz ihata ve devamlılık manalarını içerir. (Âşûr, Et-Tahrîr Ve’t-Tenvîr)