لَهَا سَبْعَةُ اَبْوَابٍۜ لِكُلِّ بَابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ۟ ٤٤
لَهَا سَبْعَةُ اَبْوَابٍۜ
لَهَا سَبْعَةُ اَبْوَابٍ cümlesi, önceki ayetteki اِنَّ ‘nin ikinci haberi olup mahallen merfûdur.
İsim cümlesidir. لَهَا car mecruru mahzuf mukaddem habere mütealliktir. سَبْعَةُ muahhar mübteda olup damme ile merfûdur. Aynı zamanda muzâftır. اَبْوَابٍ muzâfun ileyh olup kesra ile mecrurdur.
لِكُلِّ بَابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ۟
Cümle, سَبْعَةُ اَبْوَابٍۜ ‘nin sıfatı olarak mahallen merfûdur.
İsim cümlesidir. لِكُلِّ car mecruru mahzuf mukaddem habere mütealliktir. بَابٍ muzâfun ileyh olup kesra ile mecrurdur. مِنْهُمْ car mecruru جُزْءٌ ‘ün mahzuf haline mütealliktir.
جُزْءٌ muahhar mübteda olup damme ile merfûdur. مَقْسُومٌ۟ kelimesi جُزْءٌ ‘nün sıfatı olup damme ile merfûdur.
Varlıkları niteleyen kelimelere “sıfat” denir. Arapça’da sıfatın asıl adı “na’t” (النَّعَت) dır. Sıfatın nitelediği isme de “men’ut” (المَنْعُوتُ) denir. Sıfat ile mevsuftan oluşan tamlamaya “sıfat tamlaması” denir. Sıfat tek kelime (isim), cümle ve şibh-i cümle olabilir.Ve sıfat birden fazla gelebilir.
Sıfat mevsufuna dört açıdan uyar: Cinsiyet, Adet, Marifelik - nekirelik, İrab.
Sıfat iki kısma ayrılır:1. Hakiki sıfat 2. Sebebi sıfat. Bir ismi doğrudan niteleyen sıfata “hakiki sıfat”, dolaylı olarak niteleyen sıfata da “sebebi sıfat” denir.
1- Hakiki sıfat ; 1. Müfred olan sıfatlar 2. Cümle olan sıfatlar olmak üzere ikiye ayrılır.
1- Müfred olan sıfatlar : Müfred olan sıfatlar genellikle ismi fail, ismi meful, mübalağalı ismi fail, sıfatı müşebbehe, ismi tafdil, masdar, ismi mensub ve sayı isimleri şeklinde gelir.Gayrı akil (akılsız çoğullar) mevsuf olarak geldiğinde sıfatını müfred müennes olarak da alır.
2- Cümle olan sıfatlar: Üçe ayrılır: 1- İsim cümlesi olan sıfatlar, 2- Fiil cümlesi olan sıfatlar, 3- Şibhi cümle olan sıfatlar.
Nekre isimden sonra gelen cümle veya şibhi cümle sıfat olur. Marife isimden sonra gelen cümle veya şibhi cümle hal olur. Ayette müfred şeklindedir.(Arapça Dilbilgisi Ayetlerle Nahiv Bilgisi)
مَقْسُومٌ۟ ; sülâsi mücerredi قسم olan fiilin ism-i mef’ûlüdür.
لَهَا سَبْعَةُ اَبْوَابٍۜ لِكُلِّ بَابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ۟
Fasılla gelen ayet, sübut ve istimrar ifade eden isim cümlesi, faide-i haber ibtidaî kelamdır.
Cümlede takdim tehir ve îcâz-ı hazif sanatları vardır. لَهَا , mahzuf mukaddem habere mütealliktir. سَبْعَةُ اَبْوَابٍ , muahhar mübtedadır. Mübtedanın izafet formunda gelmesi veciz ifade kastına matuftur.
اَبْوَابٍ ‘in sıfatı konumundaki لِكُلِّ بَابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ۟ cümlesi, sübut ve istimrar ifade eden isim cümlesi, faide-i haber ibtidaî kelamdır.
Cümlede takdim-tehir ve îcâz-ı hazif sanatları vardır. لِكُلِّ بَابٍ , mahzuf mukaddem habere mütealliktir. جُزْءٌ مَقْسُومٌ۟ , muahhar mübtedadır. Sıfat terkibi formunda gelen mübtedanın nekre gelişi nev, kesret ve tahkir ifade eder.
مَقْسُومٌ۟ kelimesi جُزْءٌ için sıfattır. Sıfat, tabi olduğu kelimenin sahip olduğu bir özelliğe işaret etmek için yapılan ıtnâb sanatıdır.
اَبْوَابٍ ve بَابٍ kelimeleri arasında iştikak cinası ve reddü’l-acüz ale’s-sadr sanatları,
جُزْءٌ ve مَقْسُومٌ۟ kelimeleri arasında ise mürâât-ı nazîr sanatı vardır.
جُزْءٌ , bir şeyin parçası manasında olup cemi أجزاء lafzıdır. Nitekim “onu parçalara ayırdım” manasında kullanılır. Buna göre ayet “Allah, onları kısım kısım ayırdı” manasında, “İblise tabi olanlarını kısımlara ayırdı, cehennemin bir bölümüne soktu” demektir. Bunun sebebi şudur: Küfrün mertebeleri ve dereceleri, ağırlık ve hafiflik bakımından farklı farklı olunca, azap ve ikâbın da dereceleri ağırlığına ve hafifliğine göre farklı farklı olmuştur. Allah en iyi bilendir. (Fahreddîn er- Râzî, Mefâtîhu’l-Gayb)