فَلَمَّا جَٓاءَ اٰلَ لُوطٍۨ الْمُرْسَلُونَ

فَ  istînâfiyyedir.  لَمَّا  kelimesi  حين  (...dığı zaman) manasında şart anlamı taşıyan zaman zarfıdır. Cümleye muzâf olur. جَٓاءَ  ile başlayan fiil cümlesi, muzâfun ileyh olarak mahallen mecrurdur.

جَٓاءَ  fetha üzere mebni mazi fiildir.  اٰلَ  mef’ûlün bih olup fetha ile mansubdur. Aynı zamanda muzaftır.  لُوطٍ  muzâfun ileyh olup kesra ile mecrurdur. الْمُرْسَلُونَۙ  fail olup ref alameti و ‘dır. Cemi müzekker salim kelimeler harfle îrablanır.

لَمَّا :  Cümleye muzâf olan zarflardandır. Kendisinden sonra gelen muzâfun ileyh cümlesi aynı zamanda şart cümlesidir. a) (لَمَّا) muzari fiilden önce gelirse, muzari fiili cezm eden harf olur. 

b) (لَمَّا) ‘ya aynı zamanda cezm etmeyen şart edatı da denir. c) Bazen mana bakımından cevap olan cümleden sonra da gelebilir.  d) Sükun üzere mebnidir. (Arapça Dilbilgisi Ayetlerle Nahiv Bilgisi)

الْمُرْسَلُونَ  ; sülâsî mücerrede bir harf ilave edilerek mezid yapılan if’al babının ism-i mef’ûludür.

فَلَمَّا جَٓاءَ اٰلَ لُوطٍۨ الْمُرْسَلُونَۙ

فَ , istînâfiyyedir. 

Şart üslubunda gelen terkipte  لَمَّا  edatı, حين (...dığı zaman) manasında şart anlamı da taşıyan zaman zarfıdır. 

Haynûne manasındaki  لَمَّا  aslında şartının bilindiği durumlarda gelir ve şartla cevap arasındaki kuvvetli irtibatı ve tertipteki sürati ifade eder. (Muhammed Ebu Musa, Hâ-Mîm Sureleri Belâgî Tefsiri, Ahkâf/29, c. 7, s. 424)

لَمَّا ; maziden önce ‘vakta ki,...dığı zaman’ manalarına gelen, cezmetmeyen, şart manalı zaman zarfıdır. Şart fiili de, cevap fiili de mazi veya mazi manalı olmalıdır. (Meral Çörtü, Cümle Kuruluşu ve Tercüme Tekniği)

Müspet mazi fiil sıygasında gelerek istikrar ve temekkün ifade eden şart cümlesi جَٓاءَ اٰلَ لُوطٍۨ الْمُرْسَلُونَۙ , aynı zamanda  لَمَّا ’nın muzâfun ileyhidir. 62. ayet şartın cevabıdır.

Cümlede takdim-tehir sanatı vardır. مِنَ السَّمَٓاءِ  car mecruru, siyaktaki önemine binaen fail olan  الْمُرْسَلُونَۙ ’e takdim edilmiştir. Ayette mef’ûlün takdim, failin tehir edilmesi fasılaya riayet kastı sebebiyle olabilir.

لَمَّا ; mazi fiile dahil olduğunda iki ayrı cümlenin varlığını gerektirir. Birinci cümlenin bulunması ikinci cümlenin bulunmasını gerektirir.  لَمَّا  harfi var olan birşeyden dolayı var olmayı gerektiren harftir. Bazı ulema bu takdirde  لَمَّا ‘nın  حين  manasında zarf olduğunu kabul eder. (Suyûtî, İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân,C.1 s.477)