Mü'minûn Sûresi 22. Ayet

وَعَلَيْهَا وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ۟  ٢٢

Onların üzerinde ve gemilerde taşınırsınız.
 
Sıra Kelime Anlamı Kökü
1 وَعَلَيْهَا ve onların üzerinde
2 وَعَلَى ve üzerinde
3 الْفُلْكِ gemiler ف ل ك
4 تُحْمَلُونَ taşınırsınız ح م ل
 
“Hayvanlar” diye tercüme ettiğimiz 21. âyetteki en‘âm kelimesi genellikle koyun sürüsü veya deve, sığır gibi büyükbaş evcil hayvanlar için kullanılır. Âyetlerde süt ve etlerinden beslenmek, nakil aracı olarak kullanmak gibi yollarla insanların bu hayvanlardan istifade ettikleri hatırlatılıyor; hem onların bu şekilde yararlı kılınmasının bir tesadüf sonucu olmayıp Allah’ın planlı bir yaratmasıyla gerçekleştiğine hem de bu lutufların sahibine şükretmek gerektiğine dikkat çekiliyor.
 
Kur'an Yolu Tefsiri Cilt: 4 Sayfa: 18
 

وَعَلَيْهَا وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ۟

 

Fiil cümlesidir. وَ  atıf harfidir. Matuf ile matufun aleyhin hükümde ortak olduğunu belirtir. İkisi arasında tertip (sıra) olduğunu göstermez. Vav ile yapılan atıfta matuf ile matufun aleyh yer değiştirebilir. (Arapça Dilbilgisi Ayetlerle Nahiv Bilgisi)

عَلَيْهَا  car mecruru  تُحْمَلُونَ۟  fiiline müealliktir. عَلَى الْفُلْكِ  atıf harfi  وَ ‘la  عَلَيْهَا  ‘ya matuftur. 

تُحْمَلُونَ  fiili  نَ ‘un sübutuyla merfû meçhul muzari fiildir. Zamir olan çoğul و ‘ı naib-i fail olarak mahallen merfûdur.

Meçhul fiil gelmesinin sebepleri şunlardır: Fail bilinmediği zaman,  Fail muhataptan gizlenmek istendiği zaman, Fail herkes tarafından bilindiği zaman, Failin zikredilmesine gerek olmadığı zaman, fiile vurgu yapılmak istendiği zaman. (Arapça Dilbilgisi Ayetlerle Nahiv Bilgisi) 

 

 

وَعَلَيْهَا وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ۟

 

Ayet, atıf harfi  وَ ‘la önceki ayetteki  نُسْق۪يكُمْ  cümlesine atfedilmiştir. Müspet muzari fiil sıygasında faide-i haber ibtidaî kelamdır. 

Muzari fiil teceddüt, istimrar ve tecessüm ifade etmiştir. Muzari fiil tecessüm özelliği sayesinde muhatabın muhayyilesini harekete geçirerek olayı daha iyi anlamasını sağlar.

Muzari fiilin geldiği hallerde çoğunlukla bu gaye mevcuttur. Muzari fiilin kullanımıyla sahne muhatabın gözünde sanki o anda canlanır. Bu da insanı etkiler. (Fatma Serap Karamollaoğlu, Kur'an Işığında Belâgat Dersleri Meânî İlmi)

Cümlede takdim-tehir sanatı vardır. Siyaktaki önemine binaen amiline takdim edilen  عَلَيْهَا  ve ona matuf olan  عَلَى الْفُلْكِ  car mecrurları,  تُحْمَلُونَ۟  fiiline mütealliktir.

Son 5 ayette, ‘bir anlam için söylenen sözün içine başka bir anlam yerleştirmek şeklinde açıklanan idmâc sanatı vardır. Allah’ın insanlar için yarattığı çeşitli nimetlerini bildiren bu ayetlerde aynı zamanda onun yüce kudretine dikkat çekme kastı vardır. 

عَلَى الْفُلْكِ ‘ye atfedilmesi idmâc ve Nuh (a.s) kıssasındaki kurtuluşa bir hazırlıktır. (Âşûr, Et-Tahrîr Ve’t-Tenvîr) 

تُحْمَلُونَ۟  fiili meçhul bina edilmiştir. Meçhul bina edilen fiillerde mef’ûle dikkat çekme kastı vardır. Çünkü malum bina edildiğinde mef’ûl olan kelime meçhul binada naib-i fail olur.

Kur’ân-ı Kerim’de tehdit, uyarı ve korkutma manası olan fiiller genellikle meçhul sıyga ile gelir. 

Meçhul bina, naib-i failin bu fiilde bir dahli olmadığına işaret eder. (Dr. Adil Ahmet Sâbir er- Ruveynî, Teemmülat fi Sûret-i İbrahim, s. 127)

Onların üzerinde, hayvanların üzerinde demektir, çünkü onlardan bazısına binilir. Mesela deve ve sığır gibi. Bundan maksat devedir de denilmiştir, çünkü Araplara göre binilen odur, gemiye uygun düşen de odur. Çünkü onlar da karanın gemileridir. (Beyzâvî, Envârü’t-Tenzîl Ve Esrârü’t-Te’vîl)