اَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ

Fiil cümlesidir. Hemze istifhâm harfidir. يَسْتَعْجِلُونَ  atıf harfi  فَ  ile mukadder istînâf cümlesine matuftur. Takdiri; أيغفلون عن حالهم من طلب الإنظار (İnzar taleplerinden gafil midirler?) şeklindedir.

بِعَذَابِنَا  car mecruru  يَسْتَعْجِلُونَ  fiiline mütealliktir. Aynı zamanda muzâftır. Mütekellim zamir  نَا  muzâfun ileyh olarak mahallen mecrurdur. 

يَسْتَعْجِلُونَ  fiili  نَ ‘un sübutuyla merfû muzari fiildir. Zamir olan çoğul و ‘ı fail olarak mahallen merfûdur. 

يَسْتَعْجِلُونَ  fiili, sülâsî mücerrede üç harf ilave edilerek mezid yapılan fiillerdendir. Fiil istif’âl babındadır. Sülâsîsi  عجل ’dir.

Bu bab fiile talep, tehavvül, vicdan, mutavaat, ittihaz ve itikat gibi anlamlar katar.

اَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ

Hemze istifham,  فَ  atıf harfidir. İstifham üslubunda talebî inşâî isnad olan cümle, takdiri  أيغفلون عن حالهم من طلب الإنظار (Mühlet talebedenler, hallerinin farkında değil mi?) olan mukadder istînâfa  فَ  ile atfedilmiştir. Mütekellim Allah Teâlâdır.

Müspet muzari fiil sıygasında gelerek hudûs, teceddüt, istimrar ve tecessüm ifade eden cümle, istifham üslubunda talebî inşâî isnaddır. 

İstifham üslubunda gelmiş olmasına rağmen, tevbih (azarlama) ve kınama anlamı taşıdığı için mecaz-ı mürsel mürekkebdir. Ayrıca soruda tecâhül-i ârif sanatı vardır. 

Cümlede takdim-tehir sanatı vardır. Bütün mamullerin cümledeki yeri, aslında amilinden sonra gelmesidir. بِعَذَابِنَا  car mecruru, siyaktaki önemine binaen ve ihtimam için amili olan  يَسْتَعْجِلُونَ  fiiline takdim edilmiştir.

Bu takdim azaba dikkat çekip, korkutma amaçlıdır. Azabın azamet zamirine izafesi de bu etkiyi artırmaktadır.  

Veciz anlatım kastıyla gelen  بِعَذَابِنَا  izafeti, Allah Teâlâya ait zamire muzâf olan  عَذَابِ  için tazim ifade eder.

Takdim edilmesi hem fasılaya riayet hem de inzar makamında önemi sebebiyledir. (Âşûr, Et- Tahrîr Ve’t-Tenvîr)