عَذَاب: Şiddetli eziyet vermektir. قَدْ عَذَّبَهُ تَعْذِيبًا:  Ona fazla azap verdi. Bu kelimenin kökü konusunda ihtilâf edilmiştir. Bazıları şöyle der: Bu kelime, عَذَبَ الرَّجُلُ:  Adam yemekten ve uykudan kesildi, sözünden gelmektedir. İsm-i fâil; عَاذِب ve عَذُوب formlarında gelir. Şu hâlde تَعْذِيب kelimesinin asıl anlamı, insanı azaba; yani aç ve uykusuz kalmaya zorlamaktır. Kimisi de söz konusu kelimenin عَذْب (tatlı/hoş) kökünden geldiğini söyler. (Rağıb El-İsfahani, Müfredat Kur’an Kavramları Sözlüğü) 

‘Azap’, sözlükte, terketmek, vazgeçirmek, hapsetmek anlamına gelen ‘azb’ kökünden türemiştir ki ceza, elem, beden ve ruha etki eden eziyet, nefse ağır gelen şey demektir. (Hüseyin K. Ece, İslam’ın Temel Kavramları, s. 58.) 

Mastar olarak susuzluğun şiddetinden yemeyi terk etmek, vurmak, “an” edatı ile kullanıldığında men etmek; isim olarak; ceza, zarar, ezâ, işkence, insana elem veren ve zor gelen şey” anlamına gelir. (İsmail Karagöz, Fikret Karaman, Dinî Kavramlar Sözlüğü, s. 46.)

      Arapça’da azap “terketmek, vazgeçmek, vazgeçirmek” gibi manalara gelen azb kökünden isim olup “işkence, eziyet ve elem” anlamında kullanılır. Elem ve ıstırapların bir kısmı beden, bir kısmı da ruh üzerinde etkili olduğuna göre azap hem maddi hem de manevi bir elem ve ceza niteliği taşır. (Yusuf Şevki Yavuz, “Azap”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, s. 4 : 302/ 303.)

Bir kavram olarak ‘azap’, Allah (cc)’ın kendi emirlerine veya hükümlerine karşı gelenlere dünyada ve Ahirette vereceği ceza, sıkıntı ve eziyet demektir. (Hüseyin K. Ece, İslam’ın Temel Kavramları, s. 58.) 

Azabun azim-i daha ziyade ahirette verilecek azap için kullandığı söyleniyor. Azabun elim ise dünyada yaşanacak azaplar için kullanılmış diye anlatılıyor. [Fatma Serap Karamollaoğlu,“Meal Şerhi 1”, You Tube (6 Ekim 2023), 00:45:30 - 00:47:20.) ]

Kur’an, azap kelimesini bazen ‘azim-büyük’, bazen  ‘elim-acıklı’, ‘eşeddü’l azab-azabın en şiddetlisi’, bazen ‘şedid-şiddetli’, bazen ‘harîk-yakıcı’, bazen ‘mukîm-devam eden’, bazen ‘saîr-çılgınca yanan ateş’, bazen  ‘galîz-ağır’ sıfatlarıyla kullanmaktadır. Dikkat edilirse her sıfat azabın bir yönüne işaret ediyor ve onun korkunçluğuna çeşitli açılardan dikkat çekiyor. (Hüseyin K. Ece, İslam’ın Temel Kavramları, s. 61.)