وَاَلْقِ مَا ف۪ي يَم۪ينِكَ تَلْقَفْ مَا صَنَعُواۜ 

Fiil cümlesidir. وَ  atıf harfidir. Matuf ile matufun aleyhin hükümde ortak olduğunu belirtir. İkisi arasında tertip (sıra) olduğunu göstermez. Vav ile yapılan atıfta matuf ile matufun aleyh yer değiştirebilir. (Arapça Dilbilgisi Ayetlerle Nahiv Bilgisi)

اَلْقِ  illet harfinin hazfıyla emir fiildir. Faili müstetir olup takdiri  أنت ‘dir. Müşterek ism-i mevsûl  مَا  mef’ûlun bih olarak mahallen mansubdur. ف۪ي يَم۪ينِكَ  car mecruru mahzuf sılaya mütealliktir. Aynı zamanda muzâftır. Muttasıl zamir  كَ  muzâfun ileyh olarak mahallen mecrurdur.

فَ  karînesi olmadan gelen  تَلْقَفْ  cümlesi mukadder şartın cevabıdır. Takdiri, إن تلق ما (Şeyi atarsan…) şeklindedir.

تَلْقَفْ  sükun ile meczum muzari fiildir. Faili müstetir olup takdiri  هى ‘dir. Müşterek ismi mevsûl  مَا  mef’ûlun bih olarak mahallen mansubdur. İsm-i mevsûlun sılası  صَنَعُوا ‘dur. Îrabdan mahalli yoktur.

صَنَعُوا  damme üzere mebni mazi fiildir. Zamir olan çoğul و ’ı fail olarak mahallen merfûdur. 

اَلْقِ  fiili sülâsî mücerrede bir harf ilave edilerek mezid yapılan fiillerdendir. Fiil if’âl babındandır. Sülâsîsi  لقي ’dir.

İf’al babı fiile, tadiye (geçişlilik) kesret, haynunet (zamanı gelmesi), sayruret, izale, zamana ve mekâna duhul, temkin (imkân sağlamak), vicdan (bir vasıf üzere bulmak) mutavaat (tef’il babının dönüşlülüğü), tariz (arz etmek, maruz bırakmak) manaları katar. Bazan da fiilin mücerret manasını ifade eder

 اِنَّمَا صَنَعُوا كَيْدُ سَاحِرٍۜ 

İsim cümlesidir. اِنَّ  tekid harfidir. İsim cümlesinin önüne gelir. İsmini nasb haberini ref eder. 

مَا  müşterek ism-i mevsûl  اِنَّ ‘nin ismi olarak mahallen mansubdur. İsm-i mevsûlun sılası  صَنَعُوا ‘dur. Îrabdan mahalli yoktur. 

صَنَعُوا  damme üzere mebni mazi fiildir. Zamir olan çoğul و ’ı fail olarak mahallen merfûdur.

كَيْدُ  kelimesi  اِنَّ ‘nin haberi olup damme ile merfûdur. Aynı zamanda muzâftır. سَاحِرٍ  muzâfun ileyh olup kesra ile mecrurdur.  

سَاحِرٍۜ ; sülâsi mücerredi سحر  olan fiilin ism-i failidir.

İsmi fail; eylemi yapan ve gerçekleştiren demektir. Geçici olarak o sıfatı yüklenen isimdir. İsmi fail; hem varlığa (zata) hem de onun sıfatına delalet eden kelimelerdir. (Arapça Dilbilgisi Ayetlerle Nahiv Bilgisi) 

 وَلَا يُفْلِحُ السَّاحِرُ حَيْثُ اَتٰى

Fiil cümlesidir. وَ  atıf harfidir. İstînâfiyye olması da caizdir. لَا  nefiy harfi olup olumsuzluk manasındadır.  يُفْلِحُ  damme ile merfû muzari fiildir. السَّاحِرُ  fail olup damme ile merfûdur. حَيْثُ  mekân zarfı  يُفْلِحُ  fiiline mütealliktir. اَتٰى  ile başlayan fiil cümlesi, muzâfun ileyh olarak mahallen mecrurdur. 

اَتٰى  elif üzere mukadder fetha ile mebni mazi fiildir. Faili müstetir olup takdiri هو ‘dir. 

حَيْثُ  mekân zarfıdır. Bu edat cümleye muzâf olur. Edattan sonraki cümle isim ve fiil cümlesi olabilir. Edat kendisinden önceki bir fiilin mekân zarfı, yani mef‘ûlun fihidir. Sonu damme üzere mebni olduğundan mahallen mansubdur.(Arap Dilinde Edatlar, Hasan Akdağ)

يُفْلِحُ  fiili sülâsî mücerrede bir harf ilave edilerek mezid yapılan fiillerdendir. Fiil if’âl babındandır. Sülâsîsi  فلح ’dir.

وَاَلْقِ مَا ف۪ي يَم۪ينِكَ تَلْقَفْ مَا صَنَعُواۜ 

Ayet, atıf harfi  وَ ‘la önceki ayetteki mekulü’l-kavl cümlesine atfedilmiştir. Emir üslubunda talebî inşâî isnaddır. Atıf sebebi hükümde ortaklıktır. Cümleler arasında manen ve lafzen mutabakat mevcuttur.

Menfî sıygadan müspet sıygaya geçişte iltifat sanatı vardır.

اَلْقِ  fiilinin mef’ûlü konumundaki müşterek ism-i mevsûl  مَا ’nın sılası mahzuftur. ف۪ي يَم۪ينِكَ  bu mahzuf sılaya mütealliktir. Sıla cümlesinin hazfi îcâz-ı hazif sanatıdır. 

تَلْقَفْ مَا صَنَعُوا  talebin cevabı olarak meczum muzari fiil sıygasında faide-i haber ibtidai kelamdır.

تَلْقَفْ  fiilinin mef’ûlu konumundaki ikinci müşterek ism-i mevsûl  مَا ’nın sıla cümlesi  صَنَعُوا  cümlesi, müspet mazi fiil sıygasında faide-i haber ibtidai kelamdır. 

Mazi fiil sebata, temekkün ve istikrara işaret eder. (Hâlidî, Vakafât, S.107)     

اَلْقِ مَا ف۪ي يَم۪ينِكَ [Sağ elindekini at] ifadesinde ne olduğunu söylemeyip kapalı bırakması onu gözden düşürmek içindir. Yani onların iplerine ve sopalarına aldırma, elindeki o sırık parçasını at demektir ya da onu büyütmek için söylemiştir, yani o şeylerin çokluk ve kalabalığına aldırma; çünkü senin sağ elindeki şey etki bakımından onlardan daha büyüktür.

تَلْقَفْ  fiilinin aslı  تَتَلْقَفْ  şeklindedir. İki  تَ 'den biri hazf edilmiştir. Muzaraat harfinin te’nise de hitaba da ait olması ihtimali vardır. O zaman fiil müsebbebe (sonuca) isnat edilmiş olur.(Beyzâvî, Envârü’t-Tenzîl Ve Esrârü’t-Te’vîl)

Sağ elindeki asanı yere atıver, demektir. Nitekim A'râf sûresinde böyle zikredilmektedir. Burada asanın açık olarak zikredilmeyip müphem bırakılması, durumunu korkunç göstermek, şanını tazim etmek ve bu asanın, normal eserleri olan asalar cinsinden, olmadığını, fakat bu asanın, cinsinin diğer fertlerinin dışında, mahiyeti müphem ve eserleri garip bir asâ olduğunu bildirmek içindir. Başka ayetlerde asanın sarih olarak zikredilip bu nüktenin gözetilmemesi, hadisenin hikâye edilmesinde de bunun gözetilmemesini gerektirmez. (Ebüssuûd, İrşâdü’l-Akli’s-Selîm)

اِنَّمَا صَنَعُوا كَيْدُ سَاحِرٍۜ 

Ta’liliyye olarak fasılla gelen cümlede fasıl sebebi şibh-i kemâl-i ittisâldir. Ta’lil, kelamın bir sebebe bağlanarak ifade edilmesidir. Kastedilen mananın nedenini beyan etmek maksadıyla ziyade sözlerle yapılan ıtnâb sanatıdır.

اِنَّ  ile tekid edilmiş, sübut ve istimrar ifade eden isim cümlesi faide-i haber inkâri kelamdır.

Yalnızca bir isim cümlesi bile devam ve sübut ifade ettiğinden,  اِنَّ  ve isim cümlesi ile tekid edilen bu ve benzeri cümleler muhkem/sağlam cümlelerdir.

İsim cümlelerinin asıl kuruluş sebebi; müsnedin, müsnedün ileyh için sabit olduğunu ifade etmektir. İsim cümlesinin haberi müfred ya da isim cümlesi olursa, asıl konulduğu mana olan sübutu veya bazı karinelerle istimrarı (devamlılığı) ifade eder. İstimrar ifadesi daha çok medh ve zem durumlarında olur. (Fatma Serap Karamollaoğlu, Kur'an Işığında Belâgat Dersleri Meânî İlmi)

اِنَّ ’nin isminin müşterek ism-i mevsûlle gelmesi, habere dikkat çekmek ve bahsi geçenleri tahkir amacına matuftur.

Müşterek ism-i mevsûl  مَا ’nın sılası olan  صَنَعُوا , müspet mazi fiil siygasında, faide-i haber ibtidaî kelamdır.

اِنَّ ’nin haberi olan  كَيْدُ سَاحِرٍ , veciz ifade kastıyla izafet formunda gelmiştir.

سَاحِرٍ ’deki nekrelik, cins ve tahkir içindir. İsm-i fail vezninde gelerek bu özelliğin istimrar ve istikrarına işaret etmiş, isim cümlesinin sübutunu artırmıştır.

İsim cümlesindeki ism-i fail istimrar ifade eder. (Fatma Serap Karamollaoğlu, Kur'an Işığında Belâgat Dersleri Meânî İlmi)

صَنَعُوا  kelimesinin tekrarında reddü’l-acüz ale’s-sadr sanatları vardır. 

سَاحِرٍ 'in tekil olması ondan mutlak cins murat edilmesindendir. Bunun içindir ki  وَلَا يُفْلِحُ السَّاحِرُ  buyurmuştur. Yani sihirbaz cinsi iflah olmaz demektir. Birinci  سَاحِرٍۜ 'in nekre olması muzâfı nekre kılmak içindir. (Beyzâvî, Envârü’t-Tenzîl Ve Esrârü’t-Te’vîl)

 وَلَا يُفْلِحُ السَّاحِرُ حَيْثُ اَتٰى

Cümle, atıf harfi  وَ ’la  اِنَّمَا صَنَعُوا…رٍ  cümlesine atfedilmiştir. Atıf sebebi hükümde ortaklıktır. Atıf sebebi hükümde ortaklıktır. Cümleler arasındaki anlam bütünlüğü barizdir. Vaslda, atfedilen cümlelerin her ikisinin de aynı tür olması vaslın güzelliklerinden kabul edilmiştir. Fakat burada fiil cümlesiyle fiilin tekrarı ve yenilenmesi, isim cümlesiyle de sabitlik kastedilerek, isim cümlesi fiil cümlesine atfedilmiştir. Fiil cümlesinden isim cümlesine geçişte iltifat sanatı vardır. 

Menfi muzari fiil sıygasında, faide-i haber ibtidaî kelamdır.

Muzari fiil hudûs, istimrar, tecessüm ve teceddüt ifade eder. Muzari fiil tecessüm özelliği sayesinde, muhatabın muhayyilesini harekete geçirerek olayı daha iyi anlamasını sağlar.

Muzari fiilin geldiği hallerde çoğunlukla bu gaye mevcuttur. Muzari fiilin kullanımıyla sahne muhatabın gözünde sanki o anda canlanır. Bu da insanı etkiler. (Fatma Serap Karamollaoğlu, Kur'an Işığında Belâgat Dersleri Meânî İlmi)

Müspet mazi fiil sıygasında faide-i haber ibtidaî kelam olan  اَتٰى  cümlesi, لَا يُفْلِحُ  fiiline müteallik mekân zarfı  حَيْثُ ’nun muzâfun ileyhidir.

Zamir makamında  السَّاحِرُ  kelimesinin tekrar zikredilmesi, tahkir ifadesinin yanında sihirbazların durumunun ne kadar kötü olduğunu vurgulamıştır. Bu ifadede iltifat, ıtnâb ve reddü'l acüz ale’s sadr sanatları vardır.

السَّاحِرُ ‘deki marifelik, bilinen cinsi kastetmesi dolayısıyla cins içindir. (Âşûr, Et-Tahrîr Ve’t-Tenvîr)  

Asanın şanının ve ilâhî bir mucize olmasının belirtilmesi, sebebi daha da takviye edeceği halde belirtilmemesi, bunların açık olduğunun zımnen bildirmek içindir. (Ebüssuûd, İrşâdü’l-Akli’s-Selîm)