َشِبْه, شَبَه, شَبِيه: Bu kelimenin asıl anlamı, nitelik açısından olan benzerliktir; renk, tat, adâlet ve zulüm gibi. ُﺷْﺒَﮭﺔ: İster somut, ister soyut olsun aralarındaki benzerlikten dolayı, iki şeyden birinin diğerinden ayırt edilememesidir. Allah buyurur ki:
وَأُﺗُﻮا ﺑِﮫِ ﻣُﺘَﺸَﺎﺑِﮭﺎً
Bu onlara (dünyadakine) benzer olarak verilmiştir (2/Bakara 25); yani tad ve hakikat bakımından değil, renk bakımından bir kısmı bir kısmına benzer. Rengi, altına benzeyen mücevherde َﺷَﺒﮫ denir. (Rağıb El-İsfahani, Müfredat Kur’an Kavramları Sözlüğü)
Sözlükte “benzemek ve benzerlik sebebiyle başka şeyle karışmak” anlamındaki “şbh” kökünden türeyen şübhe (çoğulu şübühât) “benzer ve denk olmak, birbirine benzemesinden dolayı iki şeyi birbirine karıştırmak; belirsizlik, karışıklık ve kuşku” gibi mânalara gelir. Kelime dinî literatürde özellikle fıkıh ve fıkıh usulünde şer‘î bir hüküm, konu veya durumla ilgili kesin bilgi ve kanaate varamamaktan doğan tereddüt ve kararsızlığı ifade eder. Bununla birlikte fıkıh literatüründe bu terimin kullanıldığı bütün anlam ve alanları kuşatan bir tanımına rastlanmaz. (Hacı Mehmet Günay, “Şüphe”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, s. 39 : 263.)
| Ayet | Kelime | Anlamı |
|---|---|---|
|
|
مُتَشَابِهًا | ona benzer |
|
|
تَشَابَهَ | benzer geldi |
|
|
تَشَابَهَتْ | birbirine benzedi |
|
|
مُتَشَابِهَاتٌ | müteşabihdir |
|
|
تَشَابَهَ | müteşabih |
|
|
شُبِّهَ | benzer gösterildi |
|
|
مُشْتَبِهًا | (kimi) birbirine benzer |
|
|
مُتَشَابِهٍ | (kimi) benzemez |
|
|
مُتَشَابِهًا | birbirine benzer |
|
|
مُتَشَابِهٍ | ve benzemez |
|
|
فَتَشَابَهَ | benzer (mi) göründü |
|
|
مُتَشَابِهًا | birbirine benzer |