Canlı varlıklardan eşleşen erkek ve dişi çiftlerin her birisine َزْوج dendiği gibi, bunlardan ve diğer varlıklardan olan çiftlerin her birisine de َزْوج denir; mest ve ayakkabı gibi. İster benzer, ister zıt olsun başka biriyle beraber olan her şeye de َزْوج denir. َزْوج ’in çoğulu, َأْزَواج şeklinde gelir. Allah buyurur ki:
وَﻣِﻦْ ﻛُ ﱢﻞ ﺷَﻲْءٍ ﺧَﻠَﻘْﻨَﺎ زَوْﺟَﯿْﻦِ
Her şeyden iki çift yarattık (51/Zariyât 49).
Bu âyet; her şeyin cevher, araz, madde ve suretten oluştuğuna; hiçbir şeyin yaratılmış olduğunu gerektiren bir terkipten soyutlanamayacağına ve onun bir yaratıcısının olduğuna, bunun da Yüce Allah olduğuna işaret eder. “Her şeyden iki çift yarattık”, sözü şu gerçeği açıklamaktadır: Âlemdeki her şey, bir zıddının veya bir benzerinin ya da bir terkibinin olması bakımından çifttir. (Rağıb El-İsfahani, Müfredat Kur’an Kavramları Sözlüğü )
Türkçede “evli kadının eşi” anlamında kullanılan koca kelimesinin Arapçadaki karşılığı zevcdir (çoğulu ezvâc). Arapça’da ba‘l kelimesinin (çoğulu buûle) bir anlamı da kocadır. Sözlükte “eş”, “tür”, “çift” anlamlarına gelen zevc, terim olarak evlilik birliğinin taraflarını meydana getiren kadın ve erkeğin her birini ayrı ayrı ifade eder. Zevc denince, Türkçedeki eş kelimesinde olduğu gibi kadın esas alındığında koca, koca esas alındığında da karısı kastedilmiş olur. Bununla birlikte örfte kocayı ifade etmek için zevc, evli kadını ifade etmek üzere bu kelimenin müennesi olan zevcenin (çoğulu zevcât) kullanımı yaygınlık kazanmıştır. Karı kocayı birlikte anlatmak için de zevceyn tabiri kullanılır. Kur’ân-ı Kerîm’de zevc kelimesi hem sözlük hem de ıstılahtaki anlamında tekil, ikil ve çoğul şekillerinde sıkça kullanılmıştır (meselâ el-Bakara 2/35, 232, 234; en-Nisâ 4/20; el-En‘âm 6/143; Hûd 11/40; el-Hac 22/5; el-Ahzâb 33/28; er-Rahmân 55/52). Ba‘l kelimesi de “koca” anlamında birkaç âyette geçer (el-Bakara 2/228; en-Nisâ 4/128; Hûd 11/72; en-Nûr 24/31). (M. Kâmil Yaşaroğlu, “ Zevc”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, s. 26 :128/130.)
Kur'an'da zevç ve imra kelimeleri kullanılmıştır. Bunların arasında bir nüans farkı vardır. Zevc kelimesinde kişilerin nikahlı olması, çocuklarının olması, birbirine sadakatli olmaları ve en başta da, Allah'ın varlığına ve birliğine inanmaları geliyor. Bu şartlardan herhangi biri olmadığı zaman, bu kadın eş hakkında zevç değil, imra kelimesi kullanılıyor. Kur'an'ı Kerimde kadın erkek ayrımı yapılmaksızın yani kadın olsun erkek olsun herkesin, orada eşlerinin olacağı söyleniyor. Onun için de çoğul gelmiştir. Zevc kelimesi çeşitli çiftler için de kullanılmıştır. Mesela güneş ve ay için, dünya ve ahiret için de bu kelime kullanılıyor. Yani mükemmel bir şekilde eşleşmiş çiftler manasını çıkarabiliriz.[ Fatma Serap Karamollaoğlu,“Meal Şerhi 3”, You Tube (19 Ekim 2023), 00:34:58 - 00:36:16. ]
| Ayet | Kelime | Anlamı |
|---|---|---|
|
|
أَزْوَاجٌ | eşler |
|
|
وَزَوْجُكَ | ve eşin |
|
|
وَزَوْجِهِ | ve karısının |
|
|
زَوْجًا | kocaya |
|
|
أَزْوَاجَهُنَّ | (eski) kocalarıyla |
|
|
أَزْوَاجًا | eşleri |
|
|
أَزْوَاجًا | eşler |
|
|
لِأَزْوَاجِهِمْ | eşlerinin |
|
|
وَأَزْوَاجٌ | ve eşler |
|
|
زَوْجَهَا | eşini |
|
|
أَزْوَاجُكُمْ | eşlerinizin |
|
|
زَوْجٍ | bir eş |
|
|
زَوْجٍ | bir eşin |
|
|
أَزْوَاجٌ | eşler de |
|
|
أَزْوَاجِنَا | kadınlarımız |
|
|
أَزْوَاجٍ | çift |
|
|
وَزَوْجُكَ | ve eşin |
|
|
زَوْجَهَا | eşini |
|
|
وَأَزْوَاجُكُمْ | ve eşleriniz |
|
|
زَوْجَيْنِ | çifti |
|
|
زَوْجَيْنِ | çift (erkek-dişi) |
|
|
وَأَزْوَاجِهِمْ | ve eşlerinden |
|
|
أَزْوَاجًا | eşler |
|
|
أَزْوَاجًا | bazı çiftlere |
|
|
أَزْوَاجًا | eşler |
|
|
أَزْوَاجِكُمْ | eşlerinizden |
|
|
أَزْوَاجًا | çiftler |
|
|
وَلِزَوْجِكَ | ve eşine |
|
|
أَزْوَاجًا | bazı zümreleri |
|
|
زَوْجَهُ | eşini |
|
|
زَوْجٍ | çifti |
|
|
أَزْوَاجِهِمْ | eşleri |
|
|
زَوْجَيْنِ | çift |
|
|
أَزْوَاجَهُمْ | eşlerini |
|
|
أَزْوَاجِنَا | eşlerimizi |
|
|
زَوْجٍ | çifti |
|
|
أَزْوَاجِكُمْ | eşlerinizi |
|
|
أَزْوَاجًا | eşler |
|
|
زَوْجٍ | çift- |
|
|
أَزْوَاجَكُمُ | eşlerinizi |
|
|
وَأَزْوَاجُهُ | ve onun eşleri |
|
|
لِأَزْوَاجِكَ | eşlerine |
|
|
زَوَّجْنَاكَهَا | biz onu sana nikahladık |
|
|
أَزْوَاجِ | evlenmek |
|
|
زَوْجَكَ | eşini |
|
|
أَزْوَاجَكَ | eşlerini |
|
|
أَزْوَاجِهِمْ | eşleri |
|
|
أَزْوَاجٍ | başka eşlerle |
|
|
أَزْوَاجَهُ | onun eşlerini |
|
|
لِأَزْوَاجِكَ | eşlerine |
|
|
أَزْوَاجًا | çift çift |
|
|
الْأَزْوَاجَ | çiftleri |
|
|
وَأَزْوَاجُهُمْ | ve eşleri |
|
|
وَأَزْوَاجَهُمْ | ve onların eşlerini |
|
|
أَزْوَاجٌ | çeşit çeşit |
|
|
زَوْجَهَا | eşini |
|
|
أَزْوَاجٍ | çift |
|
|
وَأَزْوَاجِهِمْ | ve eşleri(nden) |
|
|
أَزْوَاجًا | çiftler |
|
|
أَزْوَاجًا | çiftler |
|
|
يُزَوِّجُهُمْ | onları çift (ikiz) yapar |
|
|
الْأَزْوَاجَ | çiftleri |
|
|
وَأَزْوَاجُكُمْ | ve eşleriniz |
|
|
وَزَوَّجْنَاهُمْ | onları evlendirmişizdir |
|
|
زَوْجٍ | çift- |
|
|
زَوْجَيْنِ | iki çift (erkek-dişi) |
|
|
وَزَوَّجْنَاهُمْ | onları evlendirmişizdir |
|
|
الزَّوْجَيْنِ | iki çifti |
|
|
زَوْجَانِ | iki çift |
|
|
أَزْوَاجًا | sınıf (gurup) |
|
|
زَوْجِهَا | kocası |
|
|
أَزْوَاجِكُمْ | eşleriniz- |
|
|
أَزْوَاجُهُمْ | eşleri |
|
|
أَزْوَاجِكُمْ | eşleriniz- |
|
|
أَزْوَاجِكَ | eşlerinin |
|
|
أَزْوَاجِهِ | eşlerinden |
|
|
أَزْوَاجًا | eşlerle |
|
|
أَزْوَاجِهِمْ | eşleri |
|
|
الزَّوْجَيْنِ | iki çifti |
|
|
أَزْوَاجًا | çift çift |
|
|
زُوِّجَتْ | çiftleştirildiği |