ز و ج
Kur'an'da geçiş sayısı: 81

Türkçe türevleri: Zevc, zevce, izdivac

Kur'an'daki anlamları: Nikahlamak, evlendirmek, sınıflara ayırmak, takrin etmek, eş, kadın, karı, koca, erkek, zevce, hanım, çift, sınıf.

Köke ait bilgiler:

Canlı varlıklardan eşleşen erkek ve dişi çiftlerin her birisine َزْوج dendiği gibi, bunlardan ve diğer varlıklardan olan çiftlerin her birisine de َزْوج denir; mest ve ayakkabı gibi. İster benzer, ister zıt olsun başka biriyle beraber olan her şeye de َزْوج denir. َزْوج ’in çoğulu, َأْزَواج şeklinde gelir. Allah buyurur ki: 

وَﻣِﻦْ ﻛُ ﱢﻞ ﺷَﻲْءٍ ﺧَﻠَﻘْﻨَﺎ زَوْﺟَﯿْﻦِ

 

  Her şeyden iki çift yarattık (51/Zariyât 49).


  Bu âyet; her şeyin cevher, araz, madde ve suretten oluştuğuna; hiçbir şeyin yaratılmış olduğunu gerektiren bir terkipten soyutlanamayacağına ve onun bir yaratıcısının olduğuna, bunun da Yüce Allah olduğuna işaret eder. “Her şeyden iki çift yarattık”, sözü şu gerçeği açıklamaktadır: Âlemdeki her şey, bir zıddının veya bir benzerinin ya da bir terkibinin olması bakımından çifttir. (Rağıb El-İsfahani, Müfredat Kur’an Kavramları Sözlüğü )


Türkçede “evli kadının eşi” anlamında kullanılan koca kelimesinin Arapçadaki karşılığı zevcdir (çoğulu ezvâc). Arapça’da ba‘l kelimesinin (çoğulu buûle) bir anlamı da kocadır. Sözlükte “eş”, “tür”, “çift” anlamlarına gelen zevc, terim olarak evlilik birliğinin taraflarını meydana getiren kadın ve erkeğin her birini ayrı ayrı ifade eder. Zevc denince, Türkçedeki eş kelimesinde olduğu gibi kadın esas alındığında koca, koca esas alındığında da karısı kastedilmiş olur. Bununla birlikte örfte kocayı ifade etmek için zevc, evli kadını ifade etmek üzere bu kelimenin müennesi olan zevcenin (çoğulu zevcât) kullanımı yaygınlık kazanmıştır. Karı kocayı birlikte anlatmak için de zevceyn tabiri kullanılır. Kur’ân-ı Kerîm’de zevc kelimesi hem sözlük hem de ıstılahtaki anlamında tekil, ikil ve çoğul şekillerinde sıkça kullanılmıştır (meselâ el-Bakara 2/35, 232, 234; en-Nisâ 4/20; el-En‘âm 6/143; Hûd 11/40; el-Hac 22/5; el-Ahzâb 33/28; er-Rahmân 55/52). Ba‘l kelimesi de “koca” anlamında birkaç âyette geçer (el-Bakara 2/228; en-Nisâ 4/128; Hûd 11/72; en-Nûr 24/31). (M. Kâmil Yaşaroğlu, “ Zevc”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, s. 26 :128/130.)

               Kur'an'da zevç ve imra kelimeleri kullanılmıştır. Bunların arasında bir nüans farkı vardır. Zevc kelimesinde kişilerin nikahlı olması, çocuklarının olması, birbirine sadakatli olmaları ve en başta da, Allah'ın varlığına ve birliğine inanmaları geliyor. Bu şartlardan herhangi biri olmadığı zaman, bu kadın eş hakkında zevç değil, imra kelimesi kullanılıyor. Kur'an'ı Kerimde  kadın erkek ayrımı yapılmaksızın yani kadın olsun erkek olsun  herkesin,  orada eşlerinin olacağı söyleniyor. Onun için de çoğul gelmiştir. Zevc kelimesi çeşitli çiftler için de kullanılmıştır. Mesela güneş ve ay için, dünya ve ahiret için de bu kelime kullanılıyor. Yani mükemmel bir şekilde eşleşmiş çiftler manasını çıkarabiliriz.[ Fatma Serap Karamollaoğlu,“Meal Şerhi 3”, You Tube (19 Ekim 2023), 00:34:58 - 00:36:16.



 
Ayet Kelime Anlamı
Bakara 25 أَزْوَاجٌ eşler
Bakara 35 وَزَوْجُكَ ve eşin
Bakara 102 وَزَوْجِهِ ve karısının
Bakara 230 زَوْجًا kocaya
Bakara 232 أَزْوَاجَهُنَّ (eski) kocalarıyla
Bakara 234 أَزْوَاجًا eşleri
Bakara 240 أَزْوَاجًا eşler
Bakara 240 لِأَزْوَاجِهِمْ eşlerinin
Âl-i İmrân 15 وَأَزْوَاجٌ ve eşler
Nisâ 1 زَوْجَهَا eşini
Nisâ 12 أَزْوَاجُكُمْ eşlerinizin
Nisâ 20 زَوْجٍ bir eş
Nisâ 20 زَوْجٍ bir eşin
Nisâ 57 أَزْوَاجٌ eşler de
En'âm 139 أَزْوَاجِنَا kadınlarımız
En'âm 143 أَزْوَاجٍ çift
A'râf 19 وَزَوْجُكَ ve eşin
A'râf 189 زَوْجَهَا eşini
Tevbe 24 وَأَزْوَاجُكُمْ ve eşleriniz
Hûd 40 زَوْجَيْنِ çifti
Ra'd 3 زَوْجَيْنِ çift (erkek-dişi)
Ra'd 23 وَأَزْوَاجِهِمْ ve eşlerinden
Ra'd 38 أَزْوَاجًا eşler
Hicr 88 أَزْوَاجًا bazı çiftlere
Nahl 72 أَزْوَاجًا eşler
Nahl 72 أَزْوَاجِكُمْ eşlerinizden
Tâ-Hâ 53 أَزْوَاجًا çiftler
Tâ-Hâ 117 وَلِزَوْجِكَ ve eşine
Tâ-Hâ 131 أَزْوَاجًا bazı zümreleri
Enbiyâ 90 زَوْجَهُ eşini
Hac 5 زَوْجٍ çifti
Mü'minûn 6 أَزْوَاجِهِمْ eşleri
Mü'minûn 27 زَوْجَيْنِ çift
Nûr 6 أَزْوَاجَهُمْ eşlerini
Furkan 74 أَزْوَاجِنَا eşlerimizi
Şuarâ 7 زَوْجٍ çifti
Şuarâ 166 أَزْوَاجِكُمْ eşlerinizi
Rûm 21 أَزْوَاجًا eşler
Lokman 10 زَوْجٍ çift-
Ahzâb 4 أَزْوَاجَكُمُ eşlerinizi
Ahzâb 6 وَأَزْوَاجُهُ ve onun eşleri
Ahzâb 28 لِأَزْوَاجِكَ eşlerine
Ahzâb 37 زَوَّجْنَاكَهَا biz onu sana nikahladık
Ahzâb 37 أَزْوَاجِ evlenmek
Ahzâb 37 زَوْجَكَ eşini
Ahzâb 50 أَزْوَاجَكَ eşlerini
Ahzâb 50 أَزْوَاجِهِمْ eşleri
Ahzâb 52 أَزْوَاجٍ başka eşlerle
Ahzâb 53 أَزْوَاجَهُ onun eşlerini
Ahzâb 59 لِأَزْوَاجِكَ eşlerine
Fâtır 11 أَزْوَاجًا çift çift
Yâsin 36 الْأَزْوَاجَ çiftleri
Yâsin 56 وَأَزْوَاجُهُمْ ve eşleri
Sâffât 22 وَأَزْوَاجَهُمْ ve onların eşlerini
Sâd 58 أَزْوَاجٌ çeşit çeşit
Zümer 6 زَوْجَهَا eşini
Zümer 6 أَزْوَاجٍ çift
Mü'min 8 وَأَزْوَاجِهِمْ ve eşleri(nden)
Şûrâ 11 أَزْوَاجًا çiftler
Şûrâ 11 أَزْوَاجًا çiftler
Şûrâ 50 يُزَوِّجُهُمْ onları çift (ikiz) yapar
Zuhruf 12 الْأَزْوَاجَ çiftleri
Zuhruf 70 وَأَزْوَاجُكُمْ ve eşleriniz
Duhân 54 وَزَوَّجْنَاهُمْ onları evlendirmişizdir
Kaf 7 زَوْجٍ çift-
Zâriyât 49 زَوْجَيْنِ iki çift (erkek-dişi)
Tûr 20 وَزَوَّجْنَاهُمْ onları evlendirmişizdir
Necm 45 الزَّوْجَيْنِ iki çifti
Rahmân 52 زَوْجَانِ iki çift
Vâkıa 7 أَزْوَاجًا sınıf (gurup)
Mücâdele 1 زَوْجِهَا kocası
Mümtehine 11 أَزْوَاجِكُمْ eşleriniz-
Mümtehine 11 أَزْوَاجُهُمْ eşleri
Teğabün 14 أَزْوَاجِكُمْ eşleriniz-
Tahrim 1 أَزْوَاجِكَ eşlerinin
Tahrim 3 أَزْوَاجِهِ eşlerinden
Tahrim 5 أَزْوَاجًا eşlerle
Meâric 30 أَزْوَاجِهِمْ eşleri
Kıyamet 39 الزَّوْجَيْنِ iki çifti
Nebe' 8 أَزْوَاجًا çift çift
Tekvir 7 زُوِّجَتْ çiftleştirildiği