ع ظ م

Kur'an'da geçiş sayısı: 128

Türkçe türevleri: Azamet, azîmet, azîm, tâzim, muazzam, azamî, Azmi

Kur'an'daki anlamları: Kemik, büyük, yüce, ta’zim etmek, büyük saymak, hürmet etmek, büyütmek

Köke ait bilgiler:

“A-z-m” kökü “kuvvet” anlamına geldiği gibi “ asıl, esas, temel” anlamlarına da gelir. İnsan vücudunun aslı, esası olduğu için kemiğe “azm” denir. Rabbül Alemin olan Allah Teâlâ hazretleri de bütün varlığın esası ve temelidir. Yine bu kökten gelen “azimet” sabır, sebat ve direnç anlamındadır. (Fatma Bayram, En Güzel İsimler 99 Esma Sonsuz Mana, s. 136.)

Büyük olmak anlamındaki a-z-m kökünden türeyen azim, büyük, ulu demektir. Azuma fiilinin asıl anlamı kemiği büyük oldu demektir. Daha sonra her büyük şeye azim denmiştir.  (Fikret Karaman-İsmail Karagöz, Dini Kavramlar Sözlüğü, s. 48.)

عَظِيم Kelimesi madde için kullanıldığında, onun, cüzleri bitişik olanlarda kullanılması asıldır. كَثِير kelimesi ise cüzleri ayrı olanlarda kullanılır. Fakat bazen عَظِيم kelimesi, cüzleri ayrı olan şeyler için de kullanılır. Şu örnekler gibi: جَيْشٌ عَظِيمٌ: Büyük bir ordu; مَالٌ عَظِيمٌ:  Büyük bir mal. Bu örneklerdeki عَظِيم kelimesi, كَثِير /çok anlamındadır. عَظِيمَة  Felâket, musibet. إِعْظَامَة ve عِظَامَة benzeri bir şey. (Rağıb El-İsfahani, Müfredat Kur’an Kavramları Sözlüğü.)

"Azîm ile "Kebiîr" arasındaki fark şudur. Azîm, hakir'in, "kebîr" ise sagîrin altındadır. Bu iki kelime cisimler ve olaylar hakkında beraberce kullanılırlar. Meselâ;

رَجُلٌ عَظِيمٌ وَ كَبِيرٌ

diyerek adamın hem cüssesinin, hem de tehlikesini ya da mevkiinin büyüklüğünü kastedersin. (Fahruddin Er-Razi, Tefsir-i- Kebir-Mefatih’ul Gayb) 

Azim sıfatı; Allah’ın izzet ve celalinin gücü ve şanının büyüklüğünü, azamet ve kibriya sahibi olduğunu ifade eder. Allah her şeyden büyüktür. O’ndan büyük hiç bir şey yoktur. Bu büyüklük, cisimlerin büyüklüğü gibi bir büyüklük değil, sıfatlarının büyüklüğüdür.  (Fikret Karaman-İsmail Karagöz, Dini Kavramlar Sözlüğü, s. 48.)

Azim, Allah’ın isimlerinden (esmâ-i hüsna) biri. Azim “büyük olmak” mânâsındaki ızam kökünden sıfat olup “azametli, büyük” demektir. Kur’an-ı. Kerim’ de altı yerde ( el- Bakara 2/255, eş-Şurâ 42/4, el- Vâkıa 56/74, 96, el- Hakka 69/33,52) Allah’ın sıfatı, birçok ayette de diğer varlıkların ve hadiselerin sıfatı olarak kullanılmış, ayrıca “azâbün azîm”, “ ecrun azīm” gibi ibareler için de maddi olmayan kavramları nitelemiştir. Allah’ın isimlerinden olan azim “ emirlerine hiçbir şekilde karşı gelmek mümkün olmayan ve aciz bırakılmayan, zâtının ve sıfatlarının mahiyeti anlaşılamayacak kadar ulu varlık” mânasını ifade eder. Mutlak anlamda sadece Allah’a ad olabilir. (Suat Yıldırım, “Azîm”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, s. 4 : 329.)