حَيَاة kelimesi, değişik şekillerde kullanılır. 

Birincisi: Bitki ve hayvanlardaki gelişen güç anlamına gelir. 

İkincisi: Duyan/hisseden güç anlamında kullanılır. Hayvanlar bu açıdan hayvan adını almışlardır. 

Üçüncüsü: İşleyen akıllı güç anlamına gelir. 

Dördüncüsü: Üzüntünün geçtiğini ifâde eder. 

Beşincisi: Ebedî olan âhiret hayatıdır. Akıl ve ilimden ibaret olan hayata bununla ulaşılır.  

Altıncısı: Yüce Allah’ın kendisiyle nitelendirildiği hayattır. Yüce Allah hakkında:

 اَلله حَيٌّ [Allah diridir] dendiğinde, bunun anlamı: Onun için ölümden söz edilemez, demektir. Ölümsüzlük ise, Yüce Allah dışında kimse için söz konusu değildir. حَياَ ise, yağmurdur; çünkü o, yeri öldükten sonra tekrar diriltir. حَياَ ise, yağmurdur; çünkü o, yeri öldükten sonra tekrar diriltir. تَحِيَّة aslı da hayattandır. Bu ayrıca et-Tehiyyât duası için de kullanılmıştır; zira, hepsi de ya dünyada ya da âhirette hayatın ürünü veya sebebi olmanın dışında değildir. اَلتَّحِيَّاتُ لِلَّهِ duası da bu köktendir. حَيَاء ise, insanın kötülüklerden sakınması ve onları terk etmesidir. (Rağıb El-İsfahani, Müfredat Kur’an Kavramları Sözlüğü)

Yaşamak, canlı olmak anlamındaki “h-y-y” kökünden türeyen hayy; canlı, diri, yaşayan demektir, ölünün zıddıdır. Çoğulu ahyâ’dır. Allah'ın sıfatı olarak hayy, yaşayan, ölümlü olmayan demektir. Kelam ilminde Allah'ın sübutî sıfatları arasında geçen hayat da bu anlamı ifade eder. (Fikret Karaman-İsmail Karagöz, Dini Kavramlar Sözlüğü, s. 249, 250. )

Ebü’l-Bekā el-Kefevî  Allah’a izâfe edilen hayat kavramına mecazi mâna vermenin gerekliliğini vurgular ve bunun ölümsüzlükten ibaret olduğunu söyler (el-Külliyyât, s. 406-407). Kur’an’da “yaşatmak, diriltmek” anlamındaki ihyâ mastarından fiil sîgalarıyla türeyen kelimeler kırk yedi âyette, yine aynı kökten türeyen muhyî (can veren) ismi de iki âyette Allah’a nisbet edilmektedir. Bu âyetlerde daha çok Allah’ın yağmur yağdırmak suretiyle ölü toprağı diriltip yeşertmesi ve bu sayede canlıları beslemesi dile getirilmekte, ayrıca O’nun iyi davranışlarda bulunan inançlı insanlara dünyada ve âhirette mutlu bir hayat yaşatacağı vurgulanmakta ve âhirette ölüleri dirilteceği ısrarla tekrarlanmaktadır. Çeşitli âyetlerde yaşatanın da öldürenin de mutlak şekilde Allah olduğu, her şeye O’nun vâris bulunduğu ve herkesin eninde sonunda O’na varacağı belirtilmektedir (meselâ bk. Yûnus 10/56; el-Hicr 15/23; Kāf 50/43). Her türlü canlıyı yaşatıp öldüren, tekrar dirilten ve hayat-ölüm çerçevesinde kurduğu bir nizamla tabiatı idare eden bir varlığın kendisinin ebedî hayatla hay olması, akıl ve realite açısından benimsenmesi zaruri bir gerçektir. Hay ismi Kur’ân-ı Kerîm’in beş âyetinde Allah’a izâfe edilmektedir. Bunların üçünde Allah lafzının veya bu lafzın yerini tutan zamirin sıfatı durumunda iken (el-Bakara 2/255; Âl-i İmrân 3/2; el-Mü’min 40/65) ikisinde doğrudan doğruya lafza-i celâlin yerini tutmaktadır (Tâhâ 20/111; el-Furkān 25/58). (Bekir Topaloğlu, “Hay”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, s. 16 :549.)

Kur’an-ı Kerim’de “yaşatmak, diriltmek” anlamındaki ihya mastarından türeyen fiil ve isimler elliye yakın ayette Allah’a nispet edilir. Bunların tamamında ana fikir yaşatanın da öldürenin de mutlak şekilde Allah olduğu, her şeye O’nun vâris bulunduğu ve herkesin eninde sonunda ona varacağı bilgisidir (Yunus 10/56, Hicr 15/23, Kaf 50/43). (Fatma Bayram, En Güzel İsimler 99 Esma Sonsuz Mana, s. 236/237.)

“Hayâ” ayıplanmaktan ve zemm edilmekten korkan bir kimsede beliren değişme ve çekingenlik hâlidir. Bakara Suresi 26. Ayette, Allah Tealâ’nın çok küçük ve basit bir varlık oluşuna bakarak, sivrisineği örnek olarak vermekten vazgeçmeyeceği mânasında kullanılmıştır. (İsmail Hakkı Bursevi, Rûhu’l Beyan Kur’an Meali ve Tefsiri, s. 271.)