ضَلاَل: Doğru yoldan sapmaktır. Onun zıddı هِدَايَة /hidâyet’tir. İster kasıtlı, ister gafletle olsun, ister az, ister çok olsun doğru yoldan uzaklaştıran her tür sapmaya ضَلاَل denir. Çünkü razı olunan/kabul gören doğru yol, gerçekten çok zordur. Hz. Peygamber şöyle buyurmaktadır: اِسْتَقِيمُوا وَلَنْ تُحْصُوا: İstikâmet üzere olun; ama buna güç yetiremezsiniz. ضَلاَل ; ister kasıtlı, ister gafletle olsun, ister az, ister çok olsun doğru yoldan sapmak olduğuna göre; bu kavramı, herhangi bir hatada bulunan kişi için de kullanabiliriz. Bunun için, ikisi arasında büyük bir fark olsa da ضَلاَل sözcüğü hem peygamberlere hem kâfirlere nispet edilmiştir. (Rağıb El-İsfahani, Müfredat Kur’an Kavramları Sözlüğü) 

‘Dalâl’ veya ‘dalâlet’ masdarları, sözlükte; kaybolmak, telef olmak, şaşırmak ve yanılmak anlamlarına gelir.

Somut olarak, ‘çölde seyahat ederken yolunu şaşırmak’ manasına gelse de asıl anlamı, bilerek veya bilmeyerek doğru yoldan az veya çok ayrılmak, sapmak ya da azmak demektir.

Bu manadan hareketle mecazi olarak ‘dalâlet’, akla, duyulara, gerçeğe aykırı ilkeleri benimsemek karşılığında kullanılmaktadır. 

‘Dalâlet’, ‘hidayetin ve rüşd’ün zıddı olup, kasden ya da unutarak doğru yoldan ayrılmak demektir.

‘Dalâlet’in bir başka tanımı şöyle yapılabilir: Maksada ulaştıran yolu bulamamak, istenen sonuca götürmeyen bir yola girmek, ya da arzu edilen sonucu kazandıran her türlü yoldan ve metodlardan ayrılmaktır.

‘Dalâlet’ gerçekte, maddî ve görülen bir yoldan sapma olduğu halde, daha sonra din ve akıl yolundan sapmak anlamına kullanılmaya başlanmıştır. Bu nedenle ‘delâlet’ daha çok dinden sapmayı, ‘dalâl’ ise akıl ve sözdeki sapmayı ifade eder.

Aynı kökten gelen ‘idlâl’, dalâlete düşürmek, azdırmak, 

‘Mudıl’ dalâlete düşüren, sapıttıran, 

‘Dâll’, dalâlete düşen, sapan, sapmış, anlamlarına gelir.

(Hüseyin K. Ece, İslam’ın Temel Kavramları,  s. 120-122.)

Haktan yüz çevirip bâtıla yönelme, ilahi buyruklara aykırı davranma anlamına gelen  dalâl veya dalâlet mastarları  sözlükte “ kaybolmak, telef olmak, şaşırmak ve yanılmak gibi manalara gelmekle beraber asıl anlamları “ bilerek veya bilmeyerek doğru yoldan az veya çok ayrılmak, azmak ve sapmak” tır. Bu temel mânadan hareketle delalet mecazi olarak “akla, duygulara ve gerçeğe aykırı ilkeleri benimsemek” karşılığında da kullanılmıştır. Genellikle “ maksada ulaştıran yolu bulamamak, istenen sonuca götürmeyen bir yola girmek” veya istenen her türlü neticeye ulaştırıcı yoldan ayrılmak” şeklinde tarif edilen dalalet daha çok. “ dinî yoldan sapmak” anlamında kullanılır. (Ömer Faruk Harman, “Dalalet” , Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, s. 8 :419.)

Kur’an-ı Kerim’de müştaklarıyla birlikte 218 defa geçen dalalet  kavramı, daha çok hidayetin zıddı olarak “küfür ve inkarı kapsayan sapıklık” anlamında kullanılır. Bunun yanında haktan uzaklaşmak veya ayrı düşmek” şeklinde Kur’an’da görülmektedir. Azgınlık yapmak, yanılmak, unutmak, bilgisiz olmak, hüsrana ve zillete uğramak, bedbaht olmak, helâk olmak gibi Kur’an-ı Kerim’de hakkın dışında kalan her şey dalalet olarak görülür. Allah’ı, meleklerini, kitaplarını, peygamberlerini ve ahiret gününü inkar etmek, Allah’tan başka ilâhlar kabul edip ona eş koşmak, Hz.Peygamber’in çağrısına uymamak, onu alaya almak, Kur’an’ın ilâhî bir kitap  olduğunu inkar edip ondaki bilgilerden uzak kalmak , kıyametin kopacağından şüphe duymak, ahiret hayatına inanmamak, Allah’ın ve peygamberlerinin emirlerine isyan etmek, Allah’ın helal kıldığı rızıkları haram saymak, çocukları öldürmek, hüküm verirken arzulara ve duygulara uymak, aklı ve duyguları kullanmamak, Allah’ın rahmetinden ümit kesmek dalalet olarak görülmüştür. (Cihat Tunç, “Dalalet”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, s.  8 : 428.)